Bursa Ulu Camii Tarihi ve Önemi

Bursa Ulu Camii Tarihi Görseli
 

BURSA ULU CAMİ

Bursa, sahip olduğu tarihi birikimi sebebiyle Türkiye’nin nadide şehirleri arasında gösterilmektedir. Tarih boyunca çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yapan Bursa, Bizans ve Selçuklu dönemlerinde birkaç kez el değiştirmiş, Orhan Gazi’nin 1326 tarihindeki fethiyle ise şehir, Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlı, fethettiği topraklarda önce şehri imar eder, sonra kalıcı eserler yapardı.  Ulu Cami de bu eserlerden biridir.  İbadet niteliği haricinde Ulu Cami, insanların sosyal hayatlarına katkıda bulunmuş ve şehre değer katmıştır. Bugün bu özelliklerini muhafaza eden Ulu Cami, şehrin en önemli değerleri arasında gösterilmektedir.

Bursa Ulu Cami’nin Yapımı

Bursa’nın en önemli tarihi eserleri arasında gösterilen Ulu Cami, 600 yılı aşkın süredir bölge halkına ve ziyaretçilerine ibadet hizmeti vermektedir. Fakat incelendiğinde Bursa Ulu Camii’nin yapım tarihini bildiren bir yazıtın olmadığı görülmektedir. Bununla birlikte camii minberinin kapısı üzerindeki kitabede geçen 1399 tarihi, caminin inşa tarihi olarak kabul edilmektedir. Camii inşasıyla ilgili birbirinden farklı rivayetler bulunsa da kesin olan, Ulu Camii’nin inşasının 1396-1400 yılları arasında yapıldığı ve Yıldırım Bayezid’ın Niğbolu Seferi dönüşünde yapımını emrettiğidir (Çetinaslan, 2013: 190). Camii inşasıyla ilgili en bilinen rivayet doğrultusunda ise, Niğbolu zaferinin ardından Yıldırım Bayezid’ın yirmi cami yaptırmaya karar verdiği ancak damadı Emir Sultan tarafından bu fikrin yirmi kubbeli bir cami olarak değiştirildiği ve camiinin böylece inşa edildiğidir. Aynı rivayete göre camii, Niğbolu zaferinden kazanılan ganimetle yapılmış ve camiinin yeri (bugün kent merkezinde yer alan Atatürk caddesi) Emir Sultan’ın gördüğü bir rüya üzerine belirlenmiştir. (www.bursa.gov.tr). 1400 yılında ibadete açılan camiinin ilk imamlık vazifesini ise Mevlid’in yazarı Süleyman Çelebi üstlenmiştir. (www.kulturportali.gov.tr)

Camii’nin mimarı, Sultan 2. Bayezid döneminin de önemli mimarları arasında gösterilen Ali Neccar’dır. Ali Neccar’ın cami inşaatı sürecinde aylık 678 akçe altın aldığı bilinmektedir. Bu ücret dahi onun tecrübeli bir üstad olduğunu göstermektedir ki Ali Neccar ayrıca Ayasofya Camiinin tamiratını yapan mimar olarak tarihe geçmiştir ( www.bursaulucamii.com). Sanatta Selçuklu tarzından Osmanlı tarzına geçişim bir şaheseri olarak gösterilen camii minberini ise Antepli Hacı Mehmet Abdülaziz, çivi ve tutkal kullanmadan yapmıştır. (www.bursa.gov.tr)

Kısaca tarif edilmesi gerekilirse Bursa Ulu Camii’nin üçü ana olmak üzere dört girişi vardır. Ancak bunlardan Hünkar Kapısı olarak bilinen dördüncü giriş 1950’lili yıllara kadar hizmet verdikten sonra kapatılmıştır. Önceki paragraflarda belirtildiği üzere yirmi kubbesi olan camii, içerdiği zengin hatlar ile dikkat çekmektedir. Öyle ki camide üç farklı yazı stiliyle, kırk bir hattat tarafından yazılmış yüz doksan iki hat levhası vardır. Kalınlığı iki metreyi geçen duvarlara sahip olan Bursa Ulu Camii’nin ayrıca içinde büyük bir şadırvan bulunmaktadır. (www.bursaulucamii.com). Bu şadırvanı, İstanbul’dan Bursa’ya siyasi nedenlerden dolayı sürgün edilen Karaçelebizade Abdulaziz Efendi tarafından yapıldığı bilinmektedir. Kayıtlara göre bu alan sahibinin rızası dışında alındığı için namaz kılmaya uygun görülmemiş ve bu nedenle şadırvan yapılmaya karar verilmiştir (www.bursa.gov.tr).

Bursa Ulu Camii’nin günümüze kadar varlığını koruması birçok çalışmanın, gayretin ürünüdür öyle ki birçok camii günümüze birçok badire atlatarak gelmiştir. Bu badirelerin ilkine ve en zararlısına Ankara Savaşı sırasında Timur sebep olmuştur. Caminin duvarlarını yıkan Timur, camiyi yakarak kullanılamaz hale getirmiş ve işgal süresi boyunca camiyi ahır olarak kullanmıştır. 1421 yılında tekrar ibadete açılan camii, ikinci yıkıcı etkiyi 1855 yılında yaşanan depremle görmüş ve on sekiz kubbesi yıkılmıştır. Kayıtlara göre camii 1494 yılından 1862 yılına kadar yirmi üç kez tamir işlemi görmüştür (www.milliyet.com.tr). Bu işlemlerden 1494, 1503, 1551, 1563, 1567, 1572, 1668, 1670, 1724, 1742, 1815, 1855 ve 1861 yıllarında ait olanları büyük tamirat olarak tarihe geçmiştir (www.bursa.gov.tr).

Bursa Ulu Cami’nin Önemi

Bursa şehrinin manevi simgelerinden biri olan Ulu Camii, Türk tarihi ve İslam camiası açısından önemli dinamiklere sahiptir. Anadolu Selçuklu döneminin “ulu cami” geleneğini devam ettiren Bursa Ulu Camii, Osmanlı mimarisindeki çok destekli ve çok kubbeli cami plan tipinin en önemli temsilcileri arasında gösterilmekte ayrıca Osmanlı’nın ilk Cami’i Kebiri[1] olması sebebiyle büyük önem arz etmektedir (www.bursaulucamii.com). Camii bugünde Türkiye’deki “ulu camii” ismindeki tüm camilerin en büyüğü olma özelliğini taşımaktadır (www.bursa.gov.tr).

Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevî, Mescid-i Aksa ve Şam'daki Emeviye Camisi'nin ardından beşinci ziyaretgah olarak kabul edilen Bursa Ulu Camii, Evliya Çelebi’nin Seyahatname eserinde “Bursa’nın Ayasofya’sı” olarak tanımlanmaktadır (www.aa.com). Bu doğrultuda İslam’da makam bakımından en yüksek mertebeli ibadethane Mekke’de yer alan Mescid-i Haram, beşinci en yüksek mertebe ise Bursa Ulu camiidir demek oldukça doğru bir tespit olacaktır.  Bu bakımdan camiinin İslam’daki yeri mühimdir. “Yıldırım Bayezid Han bu camiyi inşa etmekle İslam Medeniyetinin özüne bağlandığını ifade etmekle kalmamış bu medeniyete getirilecek yeni hamlenin öncülüğünü de yapmıştır. Bu sebeple kısaca söylemek gerekirse; Bursa Ulucami mazideki büyük öze bağlanan ve aynı zamanda geleceğe açılan bir ümit, kimlik ve gayret nişanesidir” (Kemikli, 2012, s. 15).

Kültürel, Ekonomik Ve Sosyal Yönleriyle Bursa Ulu Camii

Bursa Ulu Camii, bir ibadethane olarak yarattığı manevi etki yönünün haricinde Bursa şehrine kültürel, ekonomik ve sosyal etkileriyle de katkı sağlamaktadır. Her şeyden önce Ulu Camii’de 1796 yılında Hacı Abdullah tarafından kurulmuş “Abdullah Münzevi Kütüphanesi” adında zengin bir kütüphane vardır (Çetinaslan, 2013,s. 191). Öyle ki Ulu Cami için “bir mabet değil, bir ilim irfan ocağı” yakıştırmaları yapılmaktadır. Binlerce kitapla birlikte şamdanlar, saatler ve çok değerli olarak nitelendirilen Kur’an-ı Kerimler de camii bünyesinde ziyaretçilere sergilenmektedir. Ayrıca cami sanat eseri olarak görülen bir mihrap, işlemeleri ve motifleriyle emsalsiz olarak nitelendirilen bir minber, bir müezzin mahfili ve taş kürsü içermektedir (www.bursa.gov.tr). Son olarak, camide bulunan yüz doksan iki hat yazısı, camiyi adeta bir hat sanatları müzesi haline getirmektedir. Abdülfettah Efendi, Mehmed Şefik Bey gibi meşhur hattatlarların eserlerinin yanında 2. Mahmud’a ait bir hat levhası da camide yer almaktadır (www.aa.com).

Türk ve İslam tarihi açısından oldukça önemli bir cami olan Bursa Ulu Camii, insan ruhuna işleyen atmosferi ve manevi değeriyle Türkiye’nin inanç turizminin başat dinamiklerinden biridir. Öyle ki yılın her döneminde yüzbinlerce turist ağırlayan Bursa’da en çok ziyaretçi akını Ulu Camii’ye gerçekleşmektedir (www.bursahayat.com). Bu doğrultuda Ulu Camii’ye gelen turist sayısının daha da arttırılması hususunda ciddi yatırımlar ve çeşitli özel tur paketleri hazırlanmaktadır (www.aksam.com). Bursa Valiliği de Ulu Camii merkezli turizm planıyla 2019 yılında beş milyon turistin şehri ziyaret etmesini hedeflemiştir (www.bursa.gov.tr).

Sonuç

Osmanlı’nın Bursa’yı fethiyle, şehir yepyeni bir görünüm kazanmış ve gelecek nesillere miras niteliğinde önemli yapılar inşa edilmiştir. Bu yapıların başında Ulu Camii gelmektedir. Çeşitli nedenlerden dolayı ciddi hasarlar alan camii, birçok önemli restorasyon işlemiyle bugün ayakta kalmakta ve ibadet hizmeti vermeye devam etmektedir.

Bursa şehrinin sembolü haline gelen Ulu Camii, varlığıyla şehrin kültürel, sosyal ve ekonomik dinamiklerine önemli oranda katkı sağlamaktadır. Birbirinden değerli tarihi eserleri bünyesinde barından ve İslam’ın beşinci mescidi olarak nitelendirilen Ulu Camii bölgedeki ibadet turizminde önemli rol üstlenmektedir. Bulundurduğu zengin kütüphanesiyle aynı zamanda bir ilim adresi olan camii yarattığı atmosferle şehirde hoşgörü ve adalet duygusunun zinde olmasına katkı sağlamaktadır

 

Kaynakça

Çetinaslan, Mustafa. (2013). Bursa Ulu Camiihünkâr Mahfili. Uluslararası Sosyal Arastırmalar Dergisi. 6(25): 190-191.

http://bursa.gov.tr/bursanin-hedefi-5-milyon  Erişim Tarihi: 23.11.2019

http://www.bursa.gov.tr/ulucami Erişim Tarihi: 24.11.2019

http://www.bursahayat.com.tr/haber/ulucami-ye-nbsp-turist-yagiyor-125095.html Erişim Tarihi: 24.11.2019

http://www.bursaulucamii.com/ozellikleri.html Erişim Tarihi: 24.11.2019

http://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/bursa/tarihci-erhan-yildizalp-ulu-cami-nin-kitabesi-gun-yuzune-cikarilmali-11432814  Erişim Tarihi: 22.11.2019

https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/bursanin-ayasofyasi-ulu-cami/1159399 Erişim Tarihi: 23.11.2019

https://www.aksam.com.tr/ramazan/osmanli-payitahti-bursa-ramazanda-turistleri-cagiriyor/haber-967439 Erişim Tarihi: 22.11.2019

https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bursa/gezilecekyer/bursa-ulu-cami Erişim Tarihi: 22.11.2019

Kemikli, Bilal. (2012). Bursa Ulu Cami. Bursa: Bursa Kültür AŞ. 1. Baskı. s.15.


Siz de sizi etkileyen bir olayın fotoğrafını, kısa bir içerikle bize gönderebilir ve Görsel Hafıza ailesine katılabilirsiniz!

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme